Lessines-Carrières
Het oude FLNC bestaat niet meer (foto 23/08/23) De werken zijn in 2025 volop bezig om van FLNC een draaischijf voor het vervoer van porfier te maken.
Het station van Lessines-Carrière (zonder s!) rond 1910. De goederentrafiek (steengroeven) op dit stuk van L87 Bassily - Tournai was een pak imposanter dan het reizigersverkeer. Het station werd in 1881 in dienst genomen, had toen 6 bundelsporen, zelfs 9 in 1920 tot maximaal 13 ! In 1955 werden al 5 sporen opgebroken. Na opheffing van de reizigersdienst zette het verval zich verder door en nu schiet er nog weinig over van de eens zo uitgestrekte bundel.
De naam "Lessines-Carrières" verklaart de aanwezigheid van steengroeven waar in de omgeving van Lessen nog steeds in 2 "carrières" porfier wordt gedolven. Porfier is een stollingsgesteente dat onder zijn bekendste vorm voorkomt als kasseien of steenslag (voor beton of ballast). Het delven was een eeuw geleden een harde job. Een zichtkaart van de reeds lang ter ziele gegane Carrières du Mouplon (in de buurt van de oude witte watertoren).
Een zeldzame zichtkaart vanuit de Carrières Unies Porphyres (Siège Emile Lenoir) waar het werk even wordt onderbroken om te poseren voor de fotograaf. Een stoomloc met een sleep open bakwagens (met opschrift CUP) wordt geladen in deze steengroeve.
De Carrières de l'Ermitage met zicht op het ambachtelijk vervaardigen van de kasseistenen, o zo typisch voor le Nord (Frankrijk, denk maar aan Paris-Roubaix), Wallonië en Vlaanderen (de vele Vlaamse kasseibulten in het zuiden van Oost-Vlaanderen). De werkmannen zaten tijdens het houwen beschut en legden de afgewerkte stenen naast de rails waarna deze werden opgehaald en getransporteerd.
Volop bedrijvigheid in de oude Carrière Cosyns et Cie. De prentkaart dateert uit de jaren 20. Een speciale breekmachine vermaalt het porfier tot steenslag. Deze machine à concasser (de term concasser is enkel nog in zwang in de keuken) was een typisch onderdeel in een steengroeve.
Startpunt van lijn 87 is aan de Y (symbool voor vertakking) Houraing. Loc 9134 passeert aan het inrijsein van L91 aan de Y Houraing richting Lessines-Carrières en Ollignies tijdens een ontroesting van het spoor op 10-11-2003. Foto Ben Lanoot
Wat verderop, in de buurt van Lessines-Carrières, ligt het fotografisch meest waardevolle stuk spoorweg van L87 met de brug over de Dender. Geheel bestaande uit metalen bogen + platen en popnagels roept deze architectonisch bijzondere constructie een oude sfeer uit de jaren ’60 op. De 9118 (+9115) kruist de Dender onder een klein zonnetje op 31-12-2003, tijdens een ontroestingsrit. Foto Ben Lanoot
Detailopname van de mooie brug over de Dender terwijl een rangeerloc van de reeks 91 langzaam nadert. Ook deze brug heeft dringend een revisie nodig gezien de talrijke -te bewandelen- losse platen...Adrenalinestoten gegarandeerd. Foto Ben Lanoot
Zijaanzicht op de enige brug over de Dender van L87. De bruggenhoofden geven aan dat er (nog) plaats is voor een tweede dergelijke constructie. Met de sporadisch geworden trafiek op de lijn helaas een utopie…Januari 2012. Foto Ben Lanoot
Uitzonderlijke inzet van de reeks 55 (Tuc Rail) op de L87 voor het ballasten van de Infrabel aansluiting aan de oude halte van Lessines-Carrières. De foto werd genomen niet ver van de Y Houraing. 22/01/2014. Foto Jean-Piere Lefebvre.
De prachtige Tuc-Rail loc 5519 heeft één tremelwagen aan de haak om de L87 hier en daar bij te ballasteren. De blauwe locs van de reeks 55 zijn ver weg van hun destijds originele inzetgebied : de Luikse regio. 5 maart 2014.
Vanuit de stortplaats te Lessines-Carrières duwt loc 5528 op 5 augustus 2014 een lege sleep platte wagens op richting vertakking Houraing (L90). Eerder die ochtend werden een serie platte wagens met aarde afkomstig van werken op L94 opgeduwd naar de aansluiting van Infrabel te Lessines-Carrières. Een set van lege wagens in de aansluiting werd opnieuw aangehaakt. Op de achtergrond het kerkje van Houraing.
Loc 5535 (in opdracht van TUC-Rail met een trein Bressoux - Lessines) in opduwbeweging richting Ollignies op het brugje over de Dender tussen de Y Houraing en Lessines-Carrières. 10 april 2014. Foto Jean-Pierre Lefebvre.
Infra-loc 6213 brengt oude dwarsliggers over van de werf in de regio Tournai naar de Infrabel losplaats van dwarsliggers te Lessines-Carrières. 5 mei 2014. Foto J.-P. Lefebvre.
In het kader van vernieuwingswerken van L90 tussen Lessines en de grens met Vlaanderen werden de diesellocs 6283 en 6275 ingezet voor het afvoeren van oude dwarsliggers naar de INFRABEL-terreinen van Lessines-Carrières. Hier de werktrein na het afzetten van de oude bibloc-dwarsliggers. 13 maart 2016. Foto Ben Lanoot.
De oude L87 werd eind november 2013 vernieuwd. Hiervoor werd een speciale machine ingezet (genaamd P811) die de oude houten dwarsliggers vervangt door nieuwe betonnen exemplaren (van firma Dupuis, gelegen aan uiteinde L 87 !). We zien de machine aan het werk, in een winters sfeertje, met op kop Infrabelloc 6299. Foto Ben Lanoot
Dieselloc 6331 (°1966), toebehorende aan TUC Rail en ingezet vanuit de stelplaats Schaarbeek, duwt een set tremelwagens en een paar platte wagens met oude houten dwarsliggers richting de aansluiting van Infrabel om ballast te storten. In de verte staat een onderstopper op het uitwijkspoor te wachten. Op deze plaats was de L87 destijds dubbelsporig. 12-12-2013. Foto Ben Lanoot.
Direct na de Y Houraing neemt L87 een flinke bocht richting Denderbrug en Lessines-Carrières. L87 was tot aan de vooravond van W.O. II tevens aangesloten met L90 door een verbindingsboog richting Ath. Anno 2013 dienen treinen eerst naar station Lessines te rijden om, na omlopen van de loc, hun reis terug aan te vatten naar Ath. 12-12-2013. Foto Ben Lanoot.
Zicht op dieselloc 6331 met tremelwagens die de prachtige vakwerkbrug over de Dender kruist. Een enigszins tijdloze foto...ergens genomen nà 1991, de datum dat de locomotief in geel/groen geschilderd werd bij de toenmalige NMBS (info B-foto). Tremelwagens op L87 zijn uitzonderlijk te noemen. 12-12-2013. Foto Ben Lanoot.
Een enkelvoudig lijntje, een onbewaakte overweg in een bosrijke omgeving: dus ergens in de Ardennen dacht u? En toch zijn we te Lessines - Carrières tussen de aansluiting van Infrabel en de Denderbrug. Welkom op de pittoreske L87 ! Foto Ben Lanoot
Rangeerloc 7325 bijgenaamd “Cargo” (gebouwd in 1966; buiten dienst op 12.12.’04) wacht eventjes tot de overweg veilig is vooraleer verder te rijden naar Lessines. Het woord “Cargo” wordt gebruikt voor communicatie tussen machinist en rangeerder tijdens rangeerbewegingen. In principe heeft slechts 1 loc deze naam. Dit systeem bewijst vooral zijn nut in de drukke rangeerbundels zoals deze van Antwerpen bv. Bemerk rechts de aansluiting van Infrabel. Lessines-Carrières. 11 augustus 2004.
Zelfde plaats als de rangeerloc reeks 91 doch zes jaren later met een loc reeks 73, ook einde carrière. Midden 2009 werden immers nog slechts een handvol 73ers (derde bouwschijf waaronder de 7392) ingezet vanuit de stelplaats Charleroi Sud Quai. 11 mei 2009. Foto Ben Lanoot
De halteplaats Lessines-Carrières is in deze 21ste eeuw nog met moeite terug te vinden op deze foto. In het midden is een boordsteen zichtbaar die het perron aanduidde. Vanaf eind augustus 1960 stopten hier geen treinen meer door het afschaffen van het reizigersverkeer. Het goederenverkeer bleef echter nog 30 jaar actief tot in 1990. Rechts is nog de aansluiting van Infrabel zichtbaar. 10 december 2006.
Ingevolge spoorvernieuwingswerken tussen Ath en Leuze werd oude ballast afgevoerd naar de Infrabel aansluiting te Lessines-Carrières, gelegen langs L87. Op 4 juli 2014 zien we loc 5539 (Tuc Rail) rangeren temidden van de oude houten dwarsliggers. Foto Ben Lanoot.
Lessines-Carrières kent een druk goederenverleden. Oorspronkelijk telde het station maar liefst 6 bundelsporen, uitgebreid tot 9 in 1920 en later zelfs 13 sporen om gemakkelijk lege wagens te ontvangen en treinen samen te stellen. Na 1950 nam het vrachtvervoer af en in 1955 werden de bundelsporen opgeheven. Ter hoogte van de steenweg Lessines - Ghislenghien is een vermoedelijk overblijfsel van deze bundel in de vorm van een aansluiting nog steeds in dienst. Op 14/08/09 rangeert loc 6275 met platte wagens op de Infrabelaansluiting.
Ter hoogte van de vroegere halte Lessines-Carrières bevindt zich de tweede aansluiting langs L87 nl. deze van Infrabel. Sporadisch wordt een werktrein naar hier ingelegd zoals op 23-02-2005 met loc 6323 om gerecupereerde houten dwarsliggers van L90B te stockeren. Foto Ben Lanoot
Op 30 oktober 2015 is loc 7768 van de partij om een sleep platte wagens met dwarsliggers op te halen bij de betonfabriek van Dupuis. Hier de doortocht aan de achterzijde van de stort- en overslagplaats van Infrabel op het grondgebied van Lessines en Bois-de-Lessines waar een paar platte wagens geparkeerd staan. Tot aan Dupuis is het nog een goede 900 meter.
Vanop het perron van de halte Houraing kon loc 7801 gefotografeerd worden, wachtende op dubbel geel om de Y Houraing (kruising met L90) te mogen berijden richting Lessines. Let op het nagelnieuwe Infrabel lijnbord van L87. 23-10-16. Foto Ben Lanoot
Vanaf de los- en stortplaats van Infrabel te Lessines-Carrières worden op 16/10/16 platte wagens met stukken spoor (vastgezet op betonnen dwarsliggers) richting Lessines opgeduwd. Loc 7802 spoort op de laatste meters van L87 richting L90. Fotograaf J.-P. Lefebvre bevindt zich op het perron van Houraing.
Een ballasttrein gesleept door de 7802 van Infrabel staat nabij de vertakking Houraing te wachten op het vertrek naar Lessines. Op de achtergrond is nog duidelijk de berm van de vroegere verbindingsboog naar Ath te zien. 15/05/18. Foto J.-P. Lefebvre
Loc 7817 (Vossloh, geleverd aan de NMBS op 17/11/2003) keert met een sleep platte wagens vol dwarsliggers terug naar Lessines en Gent-Zeehaven. Jean-Pierre Lefebvre kon dit wondermooi konvooi platen op het rustieke brugje over de Dender. 24 mei 2012. Foto Jean-Pierre Lefebvre
Na een zomerslaap van bijna anderhalve maand is de lijn 87 terug tot leven gekomen. Op 28 en 29 augustus 2013 worden opnieuw platte wagens aangevoerd naar de aansluiting Dupuis te Ollignies om beladen te worden met betonnen dwarsliggers. Hier keert 7824 los terug en zal weldra tegenspoor lijn 90 oprijden richting Lessines. Foto J.-P. Lefebvre
Normaliter werd een loc reeks 91 ingezet voor de bediening van Dupuis. Wanneer de te slepen last te hoog was, werd bij gebrek aan loc reeks 73, twee locs reeks 91 aan elkaar gekoppeld. Ondanks hun beperkt vermogen (245 kW) en laag gewicht (ca. 34 ton) waren ze dus duidelijk krachtpatsers. Het overweldigend gedreun van de dieselmotoren moest je er wel bijnemen. Foto Ben Lanoot
Zicht op de wissel die toegang geeft tot een stortplaats van Infrabel (waar voornamelijk dwarsliggers worden gestockeerd). 1 december 2013. Foto Ben Lanoot.
Loc 6316 (en 6328) duwen een rist platte wagens op vanaf de overslagplaats van Infrabel (na het aanhaken van lege platte wagens) en rangeringen richting Y Houraing (L90/L87) / Lessines voor werken te Edingen/Enghien. Het konvooi ter hoogte van OW7. Het fraaie overwegwachtershuis aan kp6031 kon uiteraard niet ontbreken op de foto ! Kp6031 betekent 6,031 km van het begin van de lijn 87 te Bassily (naar Lessines - Ronse - Tournai). Helaas is de lijn na Ollignies (de Vlaamse vertaling Woelingen is veel mooier :-)) opgebroken richting Bassily maar kan je in het landschap op bepaalde plaatsen nog de spoorwegberm herkennen. 22/10/16.
Het reizigersverkeer op L87 werd helaas in 1960 gestaakt en vervangen door een busdienst. Verscheidene nationale en internationale spoorwegminnende verenigingen zoals GTF of ADL (Along Different Lines; UK) laten echter deze kleine pittoreske lijnen eventjes herleven. Op 11 januari 2003 zette ADL een moderne dieselmotorwagen reeks 41 in o.a. in de regio rond Ath. Tot op heden zijn er geen plannen om het reizigersverkeer te hervatten op deze lijn, jammer. Foto Ben Lanoot
Op 3 april 2023 rijdt EM202 (fabrikant Geismar, in dienst sinds 2013) van Infrabel voor een ETCS1-meetcampagne L87 op. Op de achtergrond zien we PN113 te Houraing (Lessines) L90. Even later zal de trein terugkeren naar Geraardsbergen voor verdere metingen.
LESSINES 2020 - Het project van de CUP : Van "fosse nord" naar "fosse sud"
door Steven De Schuiteneer
De porfiergroeven van de CUP (Carrières Unies de Porphyre) te Lessines zijn in volle expansie met een uitbreiding van de porfierwinning van de steengroeven Lenoir en Vandevelde naar het gebied ten Z van Lessines (groeve Lenoir Frères). De “fosse nord” kan nog een tijd uitgebaat worden, maar op termijn is een oplossing nodig voor verduurzaming en ook om de winning van het gesteente in de toekomst blijvend te maken. Dit kolossale project gaat over een investering van meer dan 90 miljoen euro. Het opzetten van een nieuw multimodaal platform (spoorweg, rivier en weg) is een werk van lange adem. CUP kocht al in 2006 de groeve van de familie Notté (tussen de Dender en de Chaussée Richet). De nieuwe breekmachine van de CUP in de groeve Lenoir Frères zal ingezet worden om voorlopig gesteente door te sturen naar de andere bestaande installaties.
In december 2024 werd een immense transportband van enkele honderden meters aangelegd over de Chaussée G. Richet die bij de aanleg van de nieuwe industriële zone direct werd gebruikt om de nieuwe productiesite tussen de Chausée Richet en de Dender uit te bouwen. Het binnenscheepvaplan is ter studie, want momenteel is de Dender op deze plek enkel geschikt voor de pleziervaart. Bovendien moet de diepgang vergroot worden. Ook Infrabel participeert met de heraanleg van de site in Lessines-Carrières (vormingssporen en wissels). Een nieuwe spoorwegbrug over de Dender werd in 2024 in gebruik genomen.
De geplande indienststelling van de nieuwe site wordt voorzien in september 2028. Nadien zal het laadstation voor de goederentreinen op de huidige site worden ontmanteld en overgedragen worden aan de stad Lessines.
Het gesteente dat al 160 jaar in Lessines wordt gewonnen, heeft net die kenmerken waardoor het optimaal kan worden gebruikt als ballast voor het spoor en in de bouwsector (onder andere in de wegenbouw). Porfier als ballast staat garant voor een hoge graad van hardheid en is slijtvast. Voor de volledigheid een overzicht van het aanbod van de CUP in Lessines : zand, granulaatmengsel, grove granulaten, ballast, breuksteen porfier en porfier (onbepaald type). CUP ontgint dagelijks 10 000 ton porfier.
Van oudsher is de portfierindustrie aanwezig in en rond Lessines. Een detail uit het kaartblad Ath (uitgave door het Militair Cartografisch Instituut in Brussel). De veldwerkfase (opmeting en nivellering) dateert uit 1864-1865 met een controle en eventuele bijwerking van de gegevens in 1884. Verzameling Spoorwegknooppuntfgra.be
Overzichtskaart op basis van het Google Maps beeld voor de regio Lessines (06/08/24). De verdwenen steengroeven zijn vaak door de wateroppervlakten of bosrijke gebieden te herkennen. De steengroeven die nu in het noorden nog geëxploiteerd worden zijn de Carrières Unies de Porphyre en de Carrière de l'Ermitage.
In het zuiden de oude Carrière Notté en de Carrières Lenoir Frères waar vanaf 2028 het nieuwe epicentrum van de porfierontginning in Lessines zal liggen.
Op 20/01/24 fotografeerde Ben Lanoot de oude toestand aan de Basse Cour (achterzijde van de site FLNC te Bois-de-Lessines).
Ernaast de situatie in november 2025. Het oude omloopspoor werd uitgebroken. Van het nostalgische karakter schiet eigenlijk niets meer over.
Op 6 mei 2020 is er bedrijvigheid op L87 met tremelwagens vol ballast. 5 jaar later (opname 8 maart 2025) is de nieuwe brug een feit.
Op 29 januari 2025 is een onderstopper van Infrabel aan het werk op het immense terrein. De foto werd gemaakt vanaf de toegangspoort. Op de achtergrond de grote transportband over de Chaussée Gabrielle Richet. Bois-de-Lessines (Lessines). Foto S. De Schuiteneer - Spoorwegknooppuntfgra.be
Literatuurlijst
l'Avenir. 14/06/25. Lessines 2020 : le chantier est sur les rails.
Neve G. 1992. Manutention de la pierre et chemins de fer industriels dans les carrières de Lessines.